Dergi Kategorileri
AÇIK OTURUM
AÇIKLAMA
ANALİZ
ARAŞTIRMA-İNCELEME
AYIN İÇİNDEN
AYIN KONUSU
BASIN TOPLANTISI
BASINDA DİN DİYANET
BAŞYAZI
BELGESEL
BİLİM
BİR AYET BİR YORUM
BİR HADİS BİR YORUM
CAMİLERİMİZ
DEĞERLENDİRME
DENEME
DİN GÖREVLİSİNİN HATIRA DEFTERİNDEN
DİN VE AHLAK
DİN VE BİLİM
DİN VE ÇEVRE
DİN VE EĞİTİM
DİN VE KÜLTÜR
DİN VE SAĞLIK
DİN VE SOSYAL HAYAT
DİN VE TARİH
DİN VE TOPLUM
DİN-DÜŞÜNCE-YORUM
DÜNDEN BUGÜNE
EDEBİYAT
EDİTÖRDEN
EKONOMİ
ELEŞTİRİ
FIKIH KÖŞESİ
GEÇMİŞ ZAMAN OLUR Kİ
GEZİ
GÜNDEM
GÜNDEMİN İÇİNDEN
GÜNÜN İÇİNDEN
HABERLER
HAYATIN İÇİNDEN
HUTBE
İNANÇ VE İNSAN
İNSAN VE HAYAT
İZLENİM
KADIN VE AİLE
KAİNATIN DİLİNDEN
KAPAK GÜNDEM
KİTAP TANITIMI
KONFERANSLAR
KÜLTÜR
KÜLTÜR VE SANAT
KÜLTÜR VE TOPLUM
KÜRSÜDEN
MERHABA
MÜFTÜLÜKLERDEN
NOSTALJİ
ÖRNEK HAYAT
ÖRNEK VAAZ
PORTRE
RÖPORTAJ
SAĞLIK
ŞİİR
SÖYLEŞİ
SÖZÜN ÖZÜ-BERCESTE BEYİTLER
TANITIM
TARİH
TOPLANTI
TOPLUM
TOPLUM VE AHLAK
TOPLUM VE BİLİM
VATAN SEVGİSİ
YARIŞMA
ZİYARET
Dergi Sayıları
Diyanet Dergisi >> 239. Sayı >> GÜNDEM >> Vuslat algısı ve hac ibadeti

Vuslat algısı ve hac ibadeti

“Akışta demetlenmiş büyük küçük kâinat Şu çıkan buluta bak, bu inen suya inat.”
(N.F.Kısakürek)

Şairin dediği gibi en küçüğünden en büyüne kâinatın bütün unsurları bir akış içinde. Göğe çıkan bulut, yere inen yağmur, toprağa atılan tohum… Her biri bir ana caddede buluşup hedefe varmak üzere kendi çizgisinde durmadan yol alıyor. Başta insan olmak üzere her şey vuslat peşinde. Vuslat herhangi bir şeye, bir yere “ulaşmak”, “erişmek” anlamına geliyor. Kültür dünyamız ise bu kelimeyi daha dar bir alana çekerek “sevgiliye ulaşmak” diye çerçevelemiş ve insana has hâle getirmiştir.

Kavuşma arzusu ruh dünyamıza hâkim temel yönlendiricilerden biridir ve daima ayrı kalınan, hasreti çekilen bir şeyleri hatırlatır. Yaşama arzumuzu besleyen temel kaynaklardan biri de bu durumdur. Öyle ki hasret çeken yürek, ayrılık acısını ölümden daha büyük görür. Ölüm, kaçınılmaz bir son olarak kabullenilir; ama ayrılık öyle değil. Ne yapıp edip ayrılık sona ermeli ve vuslat geçekleşmelidir.

Tasavvuf dünyasında tekrar imbikten geçirilen vuslat, daha da özel bir anlam ile buluşmuştur: “Mutlak Sevgili”ye yani Allah’a ulaşmak. Çünkü keşfeden ve bilen için sevginin kaynağı ve gerçek sevgili O’dur. Gönül erinin dünyasında asıl vuslat Allah’a ulaşmakla gerçekleşir. Yeryüzü ve beşer planındaki diğer bütün vuslatlar bu noktada anlamsızlaşır. Yunus Emre’nin “Bana seni gerek, seni” diye ifade ettiği de budur.

Gündelik hayatımızda ölümü “Allah’a kavuşmak” diye ifade ederiz.“Sonra bize döndürüleceksiniz” ayeti, her ölümün Allah’a ulaşmak olduğuna işaret eder. Ayette işaret edilen bir nevi zorunlu vuslattır ve mahşer yeri buluşması ile eş anlamlıdır. Mahşerde yapılacak “ayıklama” sonucunda cennete girenler “ru’yet” ile mutlak vuslata ereceklerdir. Müjde şöyle: “Şu ay’ı gördüğünüz gibi Rabbinizi göreceksiniz.” (Buhari, Mevâkît, 16.) Aşk adamı için dünya bir firkat yurdudur ve son nefes vuslat kapısının anahtarıdır. Burada vuslat maddi hayat kıskacından kurtulup Allah’a kavuşmayı temsil ediyor. Ölümü Mevlâna için düğün/sevdiğine kavuşma gecesine dönüştüren bu bakış açısıdır.

Ölümle başlayan vuslata “ölüm ötesi vuslat” diyelim ve biz burada ölüm öncesi vuslata vurgu yapmak istiyoruz, diye ekleyeyim.

Kavuşmak bizim ölçülerimizle bir mekânı çağrıştırır. Kavuşma olacaksa bunun için bir de buluşma mekânı gerekecektir. Allah için mekân söz konusu olmadığına göre, vuslat için kat edilecek yolun fizik planda olmayacağı açıktır. Evet, bir yol alış var, kat edilen bir mesafe var; ama bu, iç dünyamızda gerçekleşecektir. Nitekim Abdülkadir Geylanî, “Vuslat, ölmeden önce kalbin Allah’a ulaşmasıdır.” demiştir. (Bak: Tarık Velioğlu, Kalbin Nuru, (1. Baskı, İst. 2008, s. 89.) Vuslatın bu çeşidi Allah’a yönelik olan kalbin sürekli bir uyanıklık ve duyarlılık kazanması yani arınması ile gerçekleşir. Bunun için başka yol yoktur.

Vuslat yolu dikenlidir. Bu yolda yanlış istikamet gösteren sayısız işaretler vardır; onlara aldanmadan yürümek gerekir. Onun için rehbersiz vuslat olmaz. Bununla Kur’an ve Sünnetin rehberliğine işaret ediyoruz. Müşrikler, putlara ibadet etmelerini, “Allaha daha çok yaklaşmak” arzusu ile açıklıyorlardı. (Zümer, 39.) Hedef doğru da olsa, girilen yol yanlış olursa, sonuç vuslat değil hüsran olur. (Nisa, 119.) Yapılacak iş, yanlış yola girmeden takva temeline dayalı oldurucu ve erdirici ameller işlemektir. Gerçekte Allah’a yükselecek olan takvamızıdır. (Hac, 37.) Ölüm öncesi vuslat Allah’ın zatına değil, rızasına kavuşmak ile gerçekleşecektir. Bu yolda verilen çabanın başarıya ulaşması için mümin belli niteliklerle donanmış olmalıdır.

Takva temeline dayalı bütün kulluk faaliyetleri vuslat yolunda sergilenen çabalardan ibarettir. “Azap size gelmeden önce Rabbinize dönün ve O’na teslim olun.” (Zümer, 54.) emri insan için genel bir vuslat çağrısıdır. Başta şirk olmak üzere bütün günah kirleri/ilahi iradeye aykırı tutum ve davranışlar, yaratıcı ile kul arasında birer engeldir. Bu engele takılmamalı, itaat ve teslimiyet yolunda gayretli ve kararlı olmalıdır. Kutsi hadisin ifadesi ile söyleyecek olursak; kul kendini Allah’a sevdirince artık Allah onun kulağıdır, gözüdür, elidir. (Buhari, Rikâk, 38.) Yani Allah dünyaya nasıl bakmasını istiyorsa kul öyle bakar; nasıl işitmesini istiyorsa öyle işitir, nasıl iş görmesini istiyorsa öyle iş görür. Asla ilahi rıza dışına çıkmaz, çünkü ruhu arınmıştır.

Tasavvufta “seyr-i sülük” adıyla girilen yolun sonunda erişilmesi amaçlanan vuslat, yaşanan ruhi arınmanın meyvesidir. Artık vuslat, dönüşü olmayan bir değişimin göstergesidir. O sebeple “Hakka vasıl olana bir daha fırkat ve rücû’/ayrılık ve dönüş yoktur” denilmiştir. Eğer dönüş varsa, vuslat hiç olmamış demektir. Yunus diyor ki; “Vuslatı olan kişiye/ Bu dert ile firak nedir? /Dostu yakın gördün ise/ Bu baktığın ırak nedir?” (Yunus Emre Divanı, Haz. Faruk Kadri Timurtaş, Tercüman 1001 Temel Eser, Baskı yeri ve tarihi yok, s.59.)

Vuslat bir adım öncesinde firkat yani ayrılık var. Beşerin beşere vuslatı öncesinde çift taraflı bir gerçeklik ifade eden firkat olgusu; ulaşılmak istenen Allah olunca mahiyet değiştiriyor; tek yönlü ve sadece kul açısından gerçek oluyor. Zira Allah daima her yerde hazırdır. O’nun için mesafe ve ayrılık söz konu değildir. Ayrı düşmek aczin göstergesidir. Sonsuz kudreti ile Allah’ın kuldan ayrı olması düşünülemez. Nerede olursak olalım, O daima bizimledir. (Hadid, 4.)

Ayrılığın arka planında cennette yenilen yasak meyve vardı. Mevlana’nın “ney”i işte o hatadan beri “ayrılıklardan şikâyet” etmektedir. Bu açıdan bakınca gerçekte vuslat çabaları kaybedilen bir değere yeniden kavuşma isteğinden, bir telafi çabasından başka bir şey olarak görünmüyor.

Belli zaman ve mekânlarda belli fiillerden oluşan haccı “vuslat” diye nitelememiz mecaz ağırlıklı bir kullanımdır. Hacılara “duyufurrahman” deniliyor, “Allah’ın misafirleri”… Niçin? Çünkü ziyaret ettikleri yeri Allah “evim” diye niteliyor. Allah’ın evine konuk olanlar mecaz ölçüleri içinde Allah’a kavuşmuş olur. Öte yandan, Kâbe’ye, İslam’ın beşiğine, Hz. Peygamber’in yaşayıp mücadele verdiği kutsal mekânlara ulaşıyoruz; bu bir vuslattır, ama dünya plânlı ve madde dünyası ile sınırlı bir vuslattır. Burada kelimenin sözlük anlamının ağır bastığı bir vuslat söz konusudur.

Dünya hayatında girişilen vuslat yürüyüşü, Allah’a yönelik ve ruhi- manevi boyuttadır demiştik. Kâbe sadece zahiri bir hedeftir ve sonsuzluk atmosferine geçişin, ruhun vuslatının ilk basamağıdır. Bu yönü ile hac, “Madde kesafetini öz maddesinde eriten ve ruh letafetini billurlaştıran, maddeyle ruh arası serhat çizgisi ve bu çizgi üzerinde ömründe bir kerecik olsun Allah’a yönelmek borcu”dur. (N.F.Kısakürek, İman ve İslam Atlası, Büyük Doğu Yayınları, 10. Baskı, Eko Matb.2003, s. 184.) Bu kıvamı yakalayabilmek için hac ve onun icra edildiği mukaddes mekânlar hayatımızda bir değişimin, hayra ve hakka yönelişin gerçekleştiği bir ortam oluşturmalıdır. Bunun için de davranışlarımızla, ruhumuzla bir ön hazırlık içinde olmak gerekiyor; her türlü kirden arınma diye özetleyebileceğimiz bir hazırlık. Hz. İbrahim’e “Bana hiç bir şeyi ortak koşma” emri verilmiş ve eklenmişti: “Evimi, tavaf edenler, namaz kılanlar, rükû ve secde edenler için temizle.” (Hac, 26.) Temiz yerlerde temiz olmak gerek.

“Önce tekke, sonra Mekke” demişler. Burada “tekke” bir ruhi olgunlaşma ve gelişim sürecini temsil ediyor. İşte bunun için Kâbe ziyaretini hacı olmak için yaparız, “Hacı” unvanı almak için değil. Ruhtan, mana ve aşktan arındırılmış, belli şekil kalıpları ile sınırlandırılmış hac, hedefe erdirmekten uzak olacaktır. İşin temelinde bütün unvanlardan kurtulmak yönelişi vardır. İhram kıyafetinin özel biçimi bize bu uyarıyı yapar. Sosyal konumumuz, maddi imkânlarımız, eşimiz-dostumuz neyimiz varsa her şeyi geride bırakıp, kefen misali kıyafetlerimizle mahşer manzarası içinde Allah’a yöneliriz.

Hac gerçekte mutlak vuslatı temsil eder, onu gerçekleştirmenin yolunu açar. Bizim kutsal mekânlara duyduğumuz vuslat arzusu, Hz. İbrahim’in aldığı ilahi emir üzerine Kâbe’yi inşa edeceği yere doğru giriştiği mutlak itaat yüklü yolculuğun ruhundan izler taşır. Bizim hac yolculuğumuzda; çıkarıldığı baba ocağına kavuşmak yolunda Hz. Peygamber’in kat ettiği kum çöllerinin vuslat ateşine dönüşen sıcaklığı vardır. Yeniden Mekke’ye dönmek, Mescid-i Haram’a girmek, Beyt-i Atik’e ulaşmak son nebinin rüyalarına girecek kadar hasretini çektiği bir şeydi. (Fetih, 27.) “Acaba nasip olur mu?” diye o kutsal ziyareti geceler boyu konuk eden rüyalarımız, Nebiyy-i Ekrem’in hasret yüklü rüyası ile aynı hedefte buluşur. Haccımıza vuslat boyutu kazandıran, göz alıcı nice ışıltılı tablolar yaşarız; “Gel!” emrine, “Lebbeyk/Buyur Allah’ım, buyur!” diyerek.

“Müminler ancak kardeştir” buyuruyor Rabbimiz. Kardeşlere yakışan bir arada olmaktır. Dillerin, renklerin, coğrafyaların ayrı görüntü kalıplarına döktüğü müminlerin aynı kutsal havayı solumak üzere, o kutsal mekânlarda toplanması tam bir vuslat sahnesidir. Bir sahne ki, tavafta, sa’yde, Arafat’ta, Müzdelife ve Mina’da özel temaşalar hâlinde yaşanır. Bu yönüyle de hac, mutlak vuslat için gerekli enerjiyi sağlayacak yanmanın gerçekleştiği mekân olarak da önemli bir kaynaktır.

Bütün meşakkatleri ile hac ibadeti vuslat yolunda verilen bir çabadır. Sabır ise vuslatın olmazsa olmazıdır. Ferhat vuslat uğruna sabır göstermeseydi dağları delebilir miydi?

Doç. Dr. Halil Altuntaş - Din İşleri Yüksek Kurulu Üyesi



247 246 245 241 240 239 238 237 236 235 234 233 232 231 230 229 214 144 143 142 141 140 139 138 137 136 135 134 133 132 131 130 129 128 127 126 125 124 123 122 121 120 119 118 117 116 115 114 113 112 111 110 109 108 107 106 105 104 103 102 101 100 99 98 97