Dergi Kategorileri
AÇIK OTURUM
AÇIKLAMA
ANALİZ
ARAŞTIRMA-İNCELEME
AYIN İÇİNDEN
AYIN KONUSU
BASIN TOPLANTISI
BASINDA DİN DİYANET
BAŞYAZI
BELGESEL
BİLİM
BİR AYET BİR YORUM
BİR HADİS BİR YORUM
CAMİLERİMİZ
DEĞERLENDİRME
DENEME
DİN GÖREVLİSİNİN HATIRA DEFTERİNDEN
DİN VE AHLAK
DİN VE BİLİM
DİN VE ÇEVRE
DİN VE EĞİTİM
DİN VE KÜLTÜR
DİN VE SAĞLIK
DİN VE SOSYAL HAYAT
DİN VE TARİH
DİN VE TOPLUM
DİN-DÜŞÜNCE-YORUM
DÜNDEN BUGÜNE
EDEBİYAT
EDİTÖRDEN
EKONOMİ
ELEŞTİRİ
FIKIH KÖŞESİ
GEÇMİŞ ZAMAN OLUR Kİ
GEZİ
GÜNDEM
GÜNDEMİN İÇİNDEN
GÜNÜN İÇİNDEN
HABERLER
HAYATIN İÇİNDEN
HUTBE
İNANÇ VE İNSAN
İNSAN VE HAYAT
İZLENİM
KADIN VE AİLE
KAİNATIN DİLİNDEN
KAPAK GÜNDEM
KİTAP TANITIMI
KONFERANSLAR
KÜLTÜR
KÜLTÜR VE SANAT
KÜLTÜR VE TOPLUM
KÜRSÜDEN
MERHABA
MÜFTÜLÜKLERDEN
NOSTALJİ
ÖRNEK HAYAT
ÖRNEK VAAZ
PORTRE
RÖPORTAJ
SAĞLIK
ŞİİR
SÖYLEŞİ
SÖZÜN ÖZÜ-BERCESTE BEYİTLER
TANITIM
TARİH
TOPLANTI
TOPLUM
TOPLUM VE AHLAK
TOPLUM VE BİLİM
VATAN SEVGİSİ
YARIŞMA
ZİYARET
Dergi Sayıları
Diyanet Dergisi >> 142. Sayı >> DİN VE TARİH >> Kerbela Olayı ve Etkileri

Kerbela Olayı ve Etkileri

Muharrem 61/10 Ekim 680 tarihinde Kûfe
yakınlarında olan Kerbela’da, Hz. Pey-
gamber’in torunu Hüseyin b. Ali, yanında-
ki erkek yakınlarıyla beraber katledildi.
Bu olay, İslam Tarihi boyunca dinî, siyasî,
sosyal ve kültürel gelişmeler üzerinde
önemli etkiler bıraktı. Etkisi günümüze
kadar devam eden Kerbela olayı hakkında
klasik kaynaklarımızda farklı ve çelişkili
birçok rivayet mevcuttur. şia tarafından,
on iki imamın üçüncüsü kabul edilen Hz.
Hüseyin’in kutsallaştırılması, onun hak-
kında menkıbeler uydurulmasına ve bir-
çok hurafenin rivayetlere girmesine neden
olmuştur. şiî müellişerin naklettikleri ri-
vayetlerin bir bölümü, İslam Tarihinin
klasik kaynaklarında yer aldığı gibi, onla-
rın görüşünü yansıtan bazı rivayetler, Ehl-
i Sünnet’in kitaplarına da girmiştir.

Kerbela olayını anlamak için daha ön-
ceki bazı gelişmelere bir göz atmak gere-
kir: Hz. Hasan’ın 49/669 yılında vefatın-
dan kısa bir süre sonra Hz. Muâviye, oğlu
Yezîd’i veliaht olarak halka kabul ettir-
mek için çalışmalara başladı. Nihayet
uzun uğraşılardan sonra Yezîd’in veliaht-
lığı meselesinde önemli başarılar sağlandı.
Valiler, Yezîd’in veliahtlığını kabul ettir-
mek için halka bazı vaatlerde bulunmak-
tan, maddî imkanların kullanılmasına, hat-
ta baskı yapılmasına kadar çeşitli yöntem-
lere başvurdular. Yaklaşık beş yıl süren
çalışma sonunda Yezîd’in veliahtlığı, hal-
kın büyük bir kesimi tarafından benimsen-
di. Yezîd’in veliaht tayin edilmesine karşı
en ciddi muhalefet, Hicâz bölgesinde orta-
ya çıktı. Hicâz’daki muhalefetin önemli
isimleri Hüseyin b. Ali, Abdullah b. Zübeyir, Ab- dullah b. Ömer ve Abdurrahman b. Ebi Bekir’di.
Bunlar, ilk Müslümanların çocukları olarak, Hz.
Peygamber dönemini de idrak eden, yaşadıkları
devrin önemli şahsiyetleriydi. Hz. Muâviye, Yezîd’e bey’at etmeyi reddeden
muhalişeri ciddiye alarak onları ikna etmek için 1.000 kişilik bir orduyla önce Medine’ye, oradan da Mekke’ye giderek kendileriyle görüştü. Bu görüş-
meler sırasında onları ikna etmeye çalıştı; ancak ke-
sin bir sonuç alamadan Şam’a dönmek zorunda kaldı. Hz. Muâviye’nin
Hicâz ziyareti sırasında,
yukarıda adı geçen kişile-
rin başlarına kılıçlı asker- lerini dikerek, Yezîd’e bey’at etmeye zorladığına
dair rivayetlerin doğru ol-
maması gerekir. Zira böy-
le bir baskı politikası, Hz.
Muâviye’nin icraatlarına
pek uymamaktadır . Yönetimin gayretleri, Yezîd’in 56/676 yılında veliaht olarak resmen kabul edil-
mesiyle sonuçlanmıştır. Hicâz böl-
gesindeki muhalişerden Abdur-
rahman b. Ebi Bekir 53/673 yılın-
da vefat etmişti. Diğer muhalişer-
den Hüseyin b. Ali, Abdullah b.
Ömer ve Abdullah b. Zübeyir’in
Hz. Muâviye tarafından ikna edile-
memeleri üzerine bey’atlarının za-
mana bırakıldığı anlaşılmaktadır.
Bey’at etmek istemeyen muhalif-
ler, veliahtlık sisteminin Bizans
sistemi (Hirakliyye) olduğunu ve
Yezîd’in halifeliğe liyakati bulun-
madığını ileri sürüyorlardı. Muha-
lefetin önemli simalarından birisi
olan Hz. Hüseyin, Hz. Peygam-
ber’in kızı Hz. Fatıma ile amcası-
nın oğlu Hz. Ali’nin ikinci çocuğu-
dur. Dedesinin eğitiminden nasip-
lenmiş; Müslümanların saygı
duyduğu, yaşadığı dö nemin önemli
alimlerinden birisidir. Yezîd ise
gençliğini çölde, dayıları Kelb
oğullarının yanında
geçirmiş; kabile lideri olmaya uygun ancak, o gün-
kü toplumu yönetebilmesini mümkün kılacak yeter-
li eğitim alma imkanı bulamamış; halifelik sorum-
luluğunun altında ezilebilecek bir şahsiyetti. Hz.
Muâviye gibi karizmatik bir liderden sonra halife
olması ise, onun en büyük şanssızlıklarından birisi-
dir. Hz. Muâviye 60/680 yılında vefat edince Ye-
zîd’e halife olarak bey’at alınması için taşraya ha-
ber gönderildi. Hicâz’daki muhalefetin önderleri, kendisine rakip olabile-
cek özelliklere sahip ol-
dukları için Yezîd, onla-
rın bey’atını önemsiyor-
du. Bundan dolayı halife-
liğe gelir gelmez Hüseyin
b. Ali, Abdullah b. Zübe-
yir ve Abdullah Ömer’den bey’at alınma-
sı için Medine valisine
mektup yazdı. Hatta
bey’at etmedikleri takdir-
de kendilerine baskı ya-
pılmasını da emretti. Mu-
halişerden birisi olarak ismi geçen Abdullah b. Ömer, üm-
metin kararına muhalefet etmeyece-
gini, halkın bey’atından sonra bey’at
edecegini söyledi. Hz. Hüseyin ile
Abdullah b. Zübeyir ise Medine va-
lisinin bey’at talebine, ayrı yollar-
dan Mekke’ye kaçarak cevap verdi-
ler. Niyetleri hemen ayaklanmak de-
ğil, Medine valisinin baskısından
kurtulmaktı. Beytullah’ın bulundu-
ğu Mekke’de daha rahat hareket et-
me olanağı bulacaklarını düşünmüş-
lerdi. Mekke’ye gidişinden bir süre sonra Hz. Hüseyin, babasının taraf-
tarlarının yoğun olduğu Kûfe’den
mektuplar almaya başladı. Kûfelile-
rin Hz. Hüseyin’i davet etmek amacıyla
onlarca mektup gönderdikleri
nakledilir. Mektup gönderenler, şeh-
rin ileri gelenleri olduklarından bu
mektuplar, Kû felilerin büyük bir kısmının
Hz. Hüseyin’i destekle dikleri anlamına
geliyordu.

Yezîd’in veliaht
tayin edilmesine
karşı en ciddi muhalefet, Hicâz bölge-
sinde ortaya çıktı. Hi-
câz’daki muhalefetin
önemli isimleri; Hüseyin
b. Ali, Abdullah b. Zübe-
yir, Abdullah b. Ömer ve
Abdurrahman b. Ebi Be-
kir’di. Bunlar, ilk Müslü-
manların çocukları ola-
rak, Hz. Peygamber dö-
nemini de idrak eden, ya- şadıkları devrin önemli
şahsiyetleriydi.

Davetler çoğalınca Hz. Hüseyin, durumu öğre-
nip kendisine bildirmesi için amcasının oğlu Müs-
lim b. Akil’i Kûfe’ye gönderdi. Kûfe’de büyük ilgi
gören Müslim Hz. Hüseyin adına bey’at almaya
başladı. Kısa sürede bey’at edenlerin sayısı 12.000’i
geçti. Bunun üzerine Hz. Hüseyin’e bir mektup ya-
zarak Kûfe’ye gelmesini, insanların önemli bir kıs-
mının kendisine bey’at ettiklerini bildirdi. Müslim, Kûfe’ye gittiği sırada Nu’man b. Beşir
burada valiydi. Müslim’in faaliyetlerinden haberdar
olan Nu’man, mescitte bir konuşma yaparak insan-
lara ştneye bulaşmamalarını, bunun faturasının ağır
olacağını söyledi. Nu’man, muhalişere karşı şiddet
kullanma yanlısı değildi; onun bu yumuşak tavrı ba-
zı ajanlar tarafından Yezîd’e bildirildi. Bunun üze-
rine Yezîd derhal Nu’man’ı azlederek yerine o sıra-
da Basra’da valilik yapan Ubeydullah b. Ziyad’ı,
Basra’nın yanı sıra Kûfe’ye de tayin etti. Yeni vali,
dört Arap dahisinden birisi kabul edilen Ziyad b.
Ebih’in oğlu olup, babası Emeviler’e bağlılığıyla
bilinen ve Emevi iktidarını savunmak için şiddet
kullanmaktan çekinmeyen bir şöhrete sahipti.
Ubeydullah, Basra’ya bir vekil bırakarak Kûfe’ye
gitti. Ubeydullah, karşılaşabileceği olaylardan tedir-
gin olarak tebdil-i kıyafetle gizli bir şekilde Kûfe’ye
girdi. Hemen valilik sarayına yerleşerek kısa sürede şehre hakim oldu. Müslim, Ubeydullah’ın Kûfe’ye gelişiyle birlikte gizlenerek faaliyetlerine devam et-
ti. Ubeydullah, bir ajanı vasıtasıyla onun yerini tes-
pit etti. Ardından Müslim’i evinde saklayan, Kû-
fe’nin ileri gelenlerinden Hânî b. Urve’yi tutukladı.
Bu durum, Müslim’in erken harekete geçmesine ne-
den oldu. Müslim, Hz. Hüseyin’e bey’at edenleri
valilik sarayını kuşatmak üzere harekete geçmeye
davet etti. Yaklaşık 4.000 kişiyle Ubeydullah’ı vali-
lik sarayında kuşattı; ancak Ubeydullah kabile li-
derleri vasıtasıyla halkın, Müslim’in arkasından da-
ğılmasını sağlamaya muvaffak oldu. Çevresindeki-
lerin dağıldığını gören Müslim, oradan ayrılarak
yaşlı bir kadının evine gizlendi; ancak kadının oğlu
bunu başkasına söyleyince Ubeydullah, Müslim’i
yakalattırarak sarayın damında kellesini vurdurarak
öldürdü. Sonra da Hânî b. Urve’yi çarşıda idam et-
tirdi. Müslim’in mektubunu aldıktan sonra yola çıkan
Hz. Hüseyin, yolda ünlü şair Ferazdak’la karşılaşın-
ca ona Kûfe’deki durumu sordu. Ferazdak, “İnsan-
ların gönlü seninle, ancak kılıçları Ümeyyeoğulla-
rıyla beraberdir. Zafer ise Allah katındadır.” veciz
sözleriyle durumu anlattı. Hz. Hüseyin, yolda Müslim b. Akil’in öldürül-
düğünü ve Kûfelilerin ihanet ettiklerini öğrendi.
Bunun üzerine yanında bulunan akraba ve arkadaş-
larıyla Kûfe’ye gidip gitmemeyi istişare etti. Özel-
likle Müslim’in kardeşleri, Kûfe’ye gitmek için ıs-
rar ettiler. Amaçları, kardeşlerinin intikamını al-
maktı. Israrlar üzerine Hz. Hüseyin, yola devam et-
meye karar verdi. Ubeydullah’ın, Hz. Hüseyin’i etkisiz hale getir-
mek amacıyla 1.000 kişilik bir birliğin başında gö-
revlendirdiği Hur b. Yezîd, onunla karşılaştı. Arala-
rında yaptıkları görüşmeler sırasında Hz. Hüseyin,
Kûfelilerin kendisini davet ettiklerini hatırlattı; an-
cak Hur, görevinin onu Kûfe’ye götürmek olduğu-
nu söyledi. Hz. Hüseyin bunu kabul etmeyince Kû-
fe’ye yakın bir yere giderek durumu Ubeydullah b.
Ziyad’a bildirip onun görüşünü beklemek üzere an-
laştılar. Bu şekilde Hz. Hüseyin, Hur b. Yezîd’in as-
kerlerinin refakatinde Kerbela’ya gitti. Hur’un as-
kerleri, konakladıkları yerlerde Hz. Hüseyin’in ar-
kasında namaz kılıyorlar; ona saygı gösteriyorlardı. Hz. Hüseyin’in Kerbela’da konaklatıldığını öğ-
renen Ubeydullah, ona karşı Sa’d b. Ebi Vakkas’ın
oğlu Ömer’i komutan olarak görevlendirdi. Bu sıra-
larda Ömer, Rey şehrine vali olarak atanmış; yola
çıkmak için hazırlık yapıyordu. Ömer, önce görevi
kabul etmek istemeyince Ubeydullah, görevi kabul
etmemesi halinde Rey’e de gönderilmeyeceğini
söyledi. Ömer, düşünüp karar vermek için Ubeydul-
lah’tan bir gün izin istedi. İstişarede bulunduğu ya-
kınları, görevi kabul etmesinin doğru olmayacağını
söylediler. Buna rağmen bir gün sonra Ubeydul-
lah’a görevi kabul ettiğini bildirdi. Ordunun başına Ömer b. Sa’d’ın seçilmesi, bir
tesadüf değildi. Hz. Hüseyin’e karşı kendisine
denk, Kureyşli birisinin gönderilmesi, askerlerin ik-
na edilmesi için büyük önem taşıyordu. Ömer,
4.000 kişilik ordusuy1a Hz. Hüseyin’in bulunduğu
Kerbela’ya gitti. Ubeydullah, baskıyla, Hz. Hüse-
yin’i davet edenlerin de aralarında bulunduğu, bir-
çok kişinin orduya katılmasını sağladı. Bu arada
yolda Hz. Hüseyin’e katılan birkaç yüz kişi duru-
mun ciddiyetini görünce onun yanından ayrıldılar. Ömer b. Sa’d, muhtemelen gelişmelerin Hz. Hü-
seyin’in katliyle sonuçlanacağını tahmin etmemişti.
Belki de görüşmelerle problem çözüldükten sonra
görevine gideceğini düşünüyordu. Nitekim Kerbe-
la’ya gittikten sonra hemen Hz. Hüseyin’le müzake-
relere başladı. Hz. Hüseyin, Kûfeliler tarafından da-
vet edildiğini, davetlerinin gereğini yerine getirme-
diklerine göre, geri dönmesine izin verilmesini iste-
di. Ubeydullah b. Ziyad’a Hz. Hüseyin’in talebi bil-
dirildi; o da Hz. Hüseyin’in Yezîd’e bey’at etmesini
istedi. Bundan sonra Hz. Hüseyin Ömer’e üç seçe-
nek önerdi: Medine’ye dönmesine, Yezîd’le görüş-
mek amacıyla şam’a gitmesine ya da kaşrlerle ci-
had yapmak amacıyla uç bölgelerden birisine gitme-
sine izin verilmesi... Rivayetlere göre Ubeydullah, Hz. Hüseyin’i Ye-
zîd’e göndermeyi kabul etmeyi düşünürken şemir b.
Zi’l-Cevşen, bu fırsatı kaçırmamasını, böyle bir fır-
satın bir daha ele geçmeyeceğini söyledi. şemir’in
görüşünü haklı bulan Ubeydullah, onu Ömer’e gön-
dererek Hz. Hüseyin’den teslim olmasının istenme-
sini, aksi takdirde onunla savaşılmasını emretti. Hz. Hüseyin’in yanında 70 küsur akrabası ve
adamı vardı. Bu kadar insan ile Hur b. Yezîd’in Hz.
Hüseyin’i bölgeye getiren birliğiyle beraber sayıları
5.000’i aşan bir orduya karşı koyması mümkün de-
ğildi. Fakat her şeye rağmen kendisine ağır gelen
“Ubeydullah’a teslim olma” teklişni kabul etmedi.
Artık savaşın kaçınılmaz olduğunu anlayınca, çar-
pışmalar başlamadan önce yanında bulunanlara ora-
dan ayrılabileceklerini söyledi; hatta Ubeydullah’ın
hedeşnin kendisi olduğunu, bundan dolayı oradan
ayrılarak hayatlarını kurtarmalarını tavsiye etti; an-
cak yakınları onu terk etmeyi kabul etmeyince kü-
çük bir müfreze kadar olan adamlarını ordu düzeni-
ne soktu. Çatışmalardan önce kendisinin ve babasının ko-
numunu ve Kûfelilerin verdiği sözleri hatırlatan ko-
nuşmaları da pek etkili olmadı. Sadece Hur b. Yezîd
ve onun gibi düşünen birkaç kişi, Hz. Hüseyin’in
makul teklişerinin kabul edilmemesine tepki göste-
rerek onun tarafına geçti ve çarpışmalar sırasında
vefat etti. Çatışmalar başladıktan sonra Hz. Hüseyin’in ya-
kınları teker teker gözlerinin önünde öldürüldü.
Bunlar arasında birkaç aylık olan bir oğlu da vardı.
Daha sonra atılan oklardan birisi Hz. Hüseyin’e isa-
bet etti. Ömer’in ordusundan birkaç asker atlarından
inerek ona kılıç ve mızraklarıyla vurmaya başladı-
lar. Ardından da başını vücudundan ayırdılar. Hz. Hüseyin’in ve diğer maktullerin kesik başla-
rı, kaşlede bulunan kadınlarla birlikte Ubeydullah
b. Ziyad’a gönderildi. Ubeydullah, elindeki asayla
Hz. Hüseyin’in ağzını ve yüzünü dürtükleyerek
onun hakkında hakaret dolu sözler söyledi. Buna şa-
hit olan Ashabtan Ebu Berze el-Eslemî ve Enes b.
Malik, Ubeydullah’ın davranışını kınadılar. Ubey-
dullah da onlara kızarak kendilerini tehdit etti. Muh-
temelen daha sonraları Yezîd’e kızanlar, rivayeti
onunla ilgili olarak da nakletmişlerdir. Fakat olaya şahit oldukları söylenen Sahabiler, Irak bölgesinde yaşamışlardır. Kaldı ki Yezîd’in böyle davranması,
kendisine düşman kazandırmaktan başka bir işe ya-
ramayacaktı. Onun yapması en uygun olan şey, Ha- şimoğullarının kızgınlığını azaltacak bir tavır takın- maktı!.. Nitekim Ubeydullah, Hz. Hüseyin’in ailesi-
kesik başıyla beraber şam’a gönderince Yezîd
ağlayarak; “Hz. Hüseyin’in öldürülmeden itaatini is-
tiyordum. Allah, İbn Sümeyye’ye (Ubeydullah’a)
lanet etsin! Vallahi ben olsaydım onu affederdim.
Allah, Hz. Hüseyin’e rahmet etsin ve onu mesul tut-
masın!” diyerek üzüldüğü intibaını verdi. Bu arada
Hz. Hüseyin’in hayatta kalan oğlu Ali’yi ağırladı;
sofrasına davet ederek birlikte yemek yedi. Daha
sonra da Medine’ye gitmek istedikleri zaman kendi-
lerine yardımcı olarak bir müfrezenin koruması al-
tında güvenlik içinde Medine’ye gitmelerini sağladı. Hz. Hüseyin’in öldürülmesinden hemen
sonra Kûfe’de pişmanlık sesleri ve feryatlar
yükseldi. Kerbela’dan sağ kurtulanlar Kûfe’ye
götürülünce, Kûfe li kadınlar evlerinden dışarı
çıkarak ağlamaya ve ağıtlar yakmaya başladılar. Bu
manzarayı gören Hz. Hüseyin’in oğlu Ali; “Bunlar
bizim için ağlıyorlar!
Peki bizi kim katletti?” diyerek onların çelişkili dav-
ranışlarına tepki gösterdi. Hz. Hüseyin’in öldürülmesinden sonra Ubeydul-
lah b. Ziyad halkı mescitte toplayarak, Ali ve Hz.
Hüseyin’e hakaret etti. Bunun üzerine, bir şahıs aya-
ğa kalkarak aynı şekilde Ubeydullah’a cevap verin-
ce yakalatılarak idam edildi. Bu ferdi tepkilerin ya-
nı sıra Yezîd döneminden başlayarak Kerbela olayı-
na ve başka icraatlarına tepkiler ortaya çıktı. Hz.
Hüseyin’in öldürülmesinden birkaç sene sonra Me-
dine’de Abdullah b. Hanzala ayaklandı. Yezîd’in
gönderdiği ordu, Medine ayaklanmasını kanlı bir şe-
kilde bastırdı. Olaylar sırasında Abdullah b. Hanza-
la ve sekiz oğlu dahil, birçok Müslüman hayatını
kaybetti. Aynı ordu Mekke’ye giderek, burada ayak-
lanan Abdullah b. Zübeyir’i ortadan kaldırmak için şehri kuşattı. Kuşatma devam ederken Yezîd’in ölüm haberinin gelmesi üzerine muhasara kaldırıldı. Hz. Hüseyin’in öldürülmesi, bundan sonra Ehl-i
Beyt taraftarlarınca gerçekleştirilen bütün ayaklan-
maların en önemli gerekçesidir. Kerbela olayı, aynı
zamanda başlarda siyasi bir mezhep olan şiîliğin iti-
kadi bir mezhep haline gelmesinin de en önemli ne-
denidir. Hz. Hüseyin’in öldürülmesine tepki olarak
ortaya çıkan ayaklanmalardan birisi, Tevvabun ha-
reketidir. Bu hareket, özellikle Hz. Hüseyin’e karşı
gönderilen ordunun içinde yer alan ya da Hz. Hüse-
yin’in öldürülmesine sessiz kalan kişilerin katıldığı
bir harekettir. Tevvabun hareketinin başında Süley-
man b. Surad adlı bir sahabi vardı. Kerbela olayı sı-
rasında takındıkları tutumun meydana getirdiği piş-
manlık duygusundan doğan hareket, Yezîd’in ölü-
münden kısa bir süre sonra 65/684 yılında ayaklan-
maya dönüştü. Başta Süley-
man b. Surad olmak üzere,
şam’a karşı harekete geçen
ve binlerce insanın samimi
duygularıyla oluşan Tevva-
bun hareketi mensuplarının
büyük bir kısmı hayatını yi-
tirdi. Hz. Hüseyin’in öldürül-
mesine tepki olarak ilk za-
manlarda ortaya çıkan hareket
-ler den birisi de Muhtar b. Ebi
Ubeyd es-Sakaş’nin önderli-
ğindeki hare kettir. Muhtar, Hz.
Ali’nin oğlu Muhammed b. el-
Haneşyye’nin temsilcisi olduğu ve
Hz. Hüseyin ile Ehl-i Beyt’ten
öldürülen diğer insanların
intikamının alacağı iddi-
sıyla ortaya çıkarak kısa
sürede Kûfe’ye hakim oldu; Hz.
Hüseyin’e karşı gönderilen
orduda yer alan ve onun
ölümüne sebep olan birçok
insanı öldürttü. Ödürttüğü
insanlar arasında Kûfe valisi Ubey-
dullah b. Ziyad, Hz. Hüseyin’e kar- şı gönderilen ordunun komutanı
İslam dünyasında Kerbela’ya
Gerek Sünnîler, gerekse şiîler
bu olaya çeşitli tepkiler göstermiş-
lerdir. Bunlardan biri, olayın ak-
törleri olan Yezîd b. Hz. Muâviye,
Ubeydullah b.
Ömer b. Sa’d ve şemir b. Zi’l-Cev-
şen gibi insanlar da vardı.
tepki olarak, inanç boyutunu da et-
kileyen gelişmelerden de kısaca
bahsedelim:

Ziyad, Ömer b. Sa’d ve şemir b. Zi’l-Cevşen’e lanet
okunmasıdır. Yezîd’e lanet okuyanlardan biri, olay-
dan asırlar sonra yaşamış olan İmam Suyuti (0.
911/1505)’dir. Bazı alimler ise Yezîd ile memurları-
nın tutumlarının çok çirkin ve büyük günah olarak
görmekle birlikte Yezîd’e lanet etmenin faydasız bir
davranış olduğunu belirtirler. Hz. Hüseyin’in öldürüldüğü “Aşura” günü (10
Muharrem), şiîler tarafından ağıt günü haline geti-
rilmiştir. Hz. Hüseyin’in öldürülmesiyle ilgili yas
törenleri düzenleme adeti ilk defa şiî bir hanedan
olan Buveyhiler döneminde ortaya çıkmıştır. Ünlü
alim İbn Kesir, bu törenleri şöyle tasvir etmektedir:
“Aşura gününde Bağdat ve diğer şehirlerde davullar çalınıyor; yollara ve çarşılara
kül ve saman savruluyor;
dökülen kanların üzerine
(hüzün alameti
olarak) kumaş parçaları asılı-
yor; insanlar hüzünlenip ağlı-
yorlardı. Onların çoğu, Hz. Hü-
seyin susuz olarak öldürüldüğü
için hatırasına saygı
göstermek
amacıyla su içmiyorlardı. Sonra
kadınlar yüzleri açık olarak çı-
kıp inliyorlar; yüzlerini ve
göğüslerini dövüyorlar; yalın
ayak sokak larda geziyorlardı.
Bundan başka
birçok çirkin bidatler, kötü arzular
ve rezilane adetler icad ettiler. Bu
ve benzeri davranışları yapmakla
Emevi devletini protesto etmek isti-
yorlardı. Çünkü o, Emevilerin ikti-
darında öldürülmüştü.” (İbn Kesir,
el-Bidaye ve’n-Nihaye, VIII, 220). O dönemdeki gelişmelere şahit
olan biri şöyle der: “Bir gün Ubey-
dullah b. Ziyad’ın huzuruna çıktı-
ğımda, Hüseyin b. Ali’nin kesik ba- şı onun önünde duruyordu. Kısa bir süre sonra Muhtar’ın huzuruna çık-
tım; Ubeydullah b. Ziyad’ın kesik
başı bir kalkanın üzerindeydi. Çok
geçmeden Mus’ab b. Zübeyr’in hu-
zuruna çıktığımda Muhtar’ın kesik başı önündeydi. Bir süre sonra
Abdülmelik b. Mer-
van’ın huzuruna çıktığımda Mus’ab’ın
kesik başını onun önünde gördüm.”
(Suyûti, Târihu’l-Hulefâ, s. 207).

Hz. Hüseyin’in öl- dürülmesinden
hemen sonra
Kûfe’de pişmanlık sesleri
ve feryatlar yükseldi. Ker-
bela’dan sağ kurtulanlar
Kûfe’ye götürülünce, Kû-
feli kadınlar evlerinden
dışarı çıkarak ağlamaya
ve ağıtlar yakmaya başla-
dılar. Bu manzarayı gören
Hz. Hüseyin’in oğlu Ali;
“Bunlar bizim için ağlı-
yorlar! Peki bizi kim kat-
letti?” diyerek, onların
çelişkili davranışlarına
tepki gösterdi.

Doç. Dr. Adnan DEMİRCAN - Harran Ün. İlahiyat Fak. İslâm Tarihi ve Sanatları



247 246 245 241 240 239 238 237 236 235 234 233 232 231 230 229 214 144 143 142 141 140 139 138 137 136 135 134 133 132 131 130 129 128 127 126 125 124 123 122 121 120 119 118 117 116 115 114 113 112 111 110 109 108 107 106 105 104 103 102 101 100 99 98 97